Rác thô lọt vào hệ thống là nguyên nhân hàng đầu khiến bơm bị kẹt, đường ống nghẹt và thiết bị phía sau hư hỏng sớm. Vì vậy, thiết bị lược rác thô luôn được bố trí ở vị trí đầu tiên của mọi trạm xử lý nước thải. Bài viết này trình bày rõ cấu tạo, phân loại, thông số lựa chọn và những sai sót thường gặp khi thiết kế công đoạn chắn rác đầu nguồn.
Thiết bị lược rác thô - chắn rác đầu nguồn, bảo vệ toàn bộ hệ thống xử lý phía sau
Thiết bị lược rác thô là gì và đặt ở đâu trong dây chuyền?
Vai trò trong hệ thống xử lý nước thải
Thiết bị lược rác thô là cụm song chắn có khe hở lớn, đặt tại mương dẫn hoặc hố thu đầu vào, làm nhiệm vụ giữ lại các loại rác có kích thước lớn như túi nylon, giẻ lau, cành cây, mảnh nhựa, xương và vật cứng trôi theo dòng nước. Đây là công đoạn tiền xử lý cơ học, đứng trước bể tách dầu, bể điều hòa và toàn bộ các thiết bị phía sau.
Nếu bỏ qua hoặc thiết kế thiếu công đoạn này, hậu quả xuất hiện rất nhanh: cánh bơm chìm bị quấn giẻ và cháy motor, đĩa phân phối khí bị bịt, thiết bị đo mức báo sai và máy ép bùn công nghiệp ở cuối dây chuyền phải dừng để gỡ rác. Chi phí sửa chữa phát sinh trong một năm thường vượt xa giá trị đầu tư ban đầu cho một bộ lược rác thô đúng chuẩn.
Khác biệt với lược rác tinh
Lược rác thô có khe hở từ 10 đến 50mm, chủ yếu chắn vật thể lớn. Trong khi đó thiết bị lược rác tinh dạng tĩnh có khe lọc chỉ 0,5 đến 3mm, dùng để tách sợi, vảy, cặn nhỏ ở giai đoạn sau. Hai nhóm thiết bị này bổ trợ cho nhau chứ không thay thế nhau, và một trạm xử lý hoàn chỉnh thường bố trí cả hai.
Cấu tạo và phân loại thiết bị lược rác thô
Các bộ phận chính
• Song chắn rác: Hệ thanh dẹt inox SUS304 đặt song song, dựng nghiêng 60 đến 75 độ so với phương ngang để giảm tổn thất áp và thuận tiện cho việc cào rác.
• Khung đỡ: Kết cấu inox hoặc thép sơn epoxy, cố định vào thành mương bằng bulong nở, chịu được tải trọng rác tích tụ.
• Cơ cấu cào rác: Răng cào hoặc bàn cào chuyển động theo xích tải hoặc cơ cấu tay đòn, gạt rác từ song chắn lên máng thu.
• Máng thu và tấm gạt: Hứng rác từ răng cào, đẩy xuống thùng chứa hoặc băng tải chuyển rác.
• Motor giảm tốc và tủ điều khiển: Cho phép chạy theo chu kỳ thời gian hoặc theo chênh lệch mực nước trước và sau song chắn.
Lược rác thô thủ công
Song chắn cố định, rác được vớt bằng cào tay theo ca. Ưu điểm là chi phí đầu tư thấp, không tốn điện, gần như không hỏng vặt. Nhược điểm là phụ thuộc hoàn toàn vào nhân công, chỉ phù hợp với lưu lượng nhỏ dưới 100 m3 mỗi ngày hoặc dùng làm cấp dự phòng đặt song song với thiết bị tự động.
Lược rác thô cơ giới kiểu răng cào
Sử dụng hệ răng cào chuyển động liên tục hoặc theo chu kỳ để gạt rác lên máng thu. Đây là dạng phổ biến nhất cho trạm xử lý công nghiệp và đô thị, xử lý được lưu lượng lớn và lượng rác nhiều mà không cần người trực. Thiết bị thường chạy tự động khi chênh lệch mực nước hai bên song chắn vượt ngưỡng cài đặt.
Lược rác thô dạng băng tải
Cụm lược và cơ cấu vận chuyển rác tích hợp trên cùng một băng tải nghiêng. Rác được nâng thẳng lên vị trí xả cao, thuận tiện khi cần đưa rác vào thùng lớn hoặc xe thu gom mà không phải bố trí thêm băng chuyển. Dạng này phù hợp với mương sâu và những vị trí hạn chế mặt bằng.
Song chắn inox SUS304 gia công chính xác, bền chắc và chống ăn mòn trong môi trường nước thải
Thông số cần xác định khi lựa chọn
Khe hở song chắn
Khe hở quyết định trực tiếp loại rác được giữ lại. Với nước thải sinh hoạt và khu dân cư, khe 15 đến 25mm là phù hợp. Với nước thải công nghiệp có nhiều bao bì, dây buộc, mảnh vụn thì nên chọn khe 10 đến 15mm. Ngược lại, mương dẫn nước mưa hoặc trạm bơm đầu nguồn có thể dùng khe 30 đến 50mm để hạn chế tần suất cào rác.
Bề rộng mương và chiều sâu lắp đặt
Kích thước thiết bị phải khớp với mương hiện hữu, kể cả phần dự trữ cho khung đỡ và ray dẫn hướng. Khi lắp vào công trình đã xây, cần đo chính xác bề rộng lòng mương, cao độ đáy, cao độ mực nước lớn nhất và cao độ sàn thao tác. Đây là lý do thiết bị lược rác thô hầu như luôn được gia công theo kích thước riêng cho từng công trình.
Vận tốc dòng chảy qua song chắn
Vận tốc hợp lý nằm trong khoảng 0,6 đến 1,0 m/s. Chảy quá chậm khiến cặn lắng ngay tại mương và gây mùi. Chảy quá nhanh làm rác bị ép xuyên qua khe hoặc cuốn trôi phần rác đã giữ lại. Diện tích thông thủy của song chắn cần được tính sao cho vận tốc nằm trong dải này ở cả lưu lượng trung bình lẫn lưu lượng đỉnh.
Vật liệu chế tạo
• SUS304: Lựa chọn tiêu chuẩn cho phần lớn nước thải sinh hoạt và công nghiệp thông thường, cân bằng giữa độ bền và chi phí.
• SUS316: Dùng cho nước thải có clo, muối hoặc tính axit cao như thủy sản, hóa chất, xi mạ.
• Thép sơn epoxy: Chỉ nên áp dụng cho khung đỡ hoặc phần không ngâm nước thường xuyên, giá thành thấp hơn nhưng tuổi thọ ngắn hơn rõ rệt.
Lược rác dạng băng tải cào rác tự động, giảm nhân công và bảo đảm vệ sinh khu vực đầu vào
Những lỗi thường gặp khi thiết kế và vận hành
Chọn khe hở quá nhỏ cho vị trí đầu nguồn
Nhiều hệ thống dùng ngay khe 5mm ở đầu vào với mong muốn lọc sạch một lần. Kết quả là song chắn bị bít liên tục, nước dâng tràn mương và cơ cấu cào phải hoạt động quá tải. Nguyên tắc đúng là lọc theo bậc: lược thô trước, lược tinh sau, mỗi cấp đảm nhiệm một dải kích thước riêng.
Không bố trí lối dự phòng
Khi thiết bị cần bảo trì hoặc mất điện, dòng nước vẫn phải chảy. Vì vậy mương lược rác nên có ít nhất hai ngăn hoặc một ngăn phụ gắn song chắn thủ công, kèm cửa phai để chuyển dòng. Thiếu chi tiết này, mọi sự cố nhỏ đều buộc phải dừng toàn trạm.
Bỏ qua khâu thu gom và thoát nước rác
Rác sau khi cào lên vẫn ngậm rất nhiều nước, chảy ngược xuống sàn gây mất vệ sinh và phát tán mùi. Nên bố trí máng thu có độ dốc hợp lý, thùng chứa kín có lỗ thoát nước dẫn về lại mương và vị trí đặt thùng thuận tiện cho xe thu gom.
Bảo trì không đúng chu kỳ
• Hàng ngày: Kiểm tra lượng rác trên song chắn và mực nước chênh lệch hai bên.
• Hàng tuần: Xịt rửa song chắn, kiểm tra độ căng xích và tình trạng răng cào.
• Hàng quý: Tra mỡ ổ đỡ, kiểm tra mối hàn khung và bulong neo vào thành mương.
Gia công thiết bị lược rác thô theo yêu cầu tại TPHCM
Do phụ thuộc chặt vào kích thước mương và điều kiện vận hành thực tế, thiết bị lược rác thô hầu như không có hàng sẵn theo kiểu lắp là chạy. Công ty TNHH Công Nghệ Cơ Khí Huỳnh Quang nhận khảo sát tại công trình, lên bản vẽ chế tạo và gia công tại xưởng riêng ở TPHCM, bảo đảm thiết bị khớp với hiện trạng và đúng dải lưu lượng thiết kế.
Ngoài lược rác, công ty còn cung cấp đồng bộ các nhóm thiết bị khác trong dây chuyền như thiết bị tuyển nổi bình lưu, máy ép bùn trục vít đa đĩa và nhiều thiết bị xử lý nước thải khác, giúp chủ đầu tư làm việc với một đầu mối duy nhất từ khâu thiết kế đến bàn giao.
Đầu tư đúng cho công đoạn lược rác thô là cách rẻ nhất để kéo dài tuổi thọ toàn bộ hệ thống phía sau. Doanh nghiệp nên xác định rõ đặc tính rác, lưu lượng và kích thước mương trước khi chọn thiết bị, hoặc liên hệ trực tiếp đơn vị chế tạo để được khảo sát và tư vấn cụ thể.
CÔNG TY TNHH CÔNG NGHỆ CƠ KHÍ HUỲNH QUANG
Địa chỉ: 221/65C Đường ĐT4, Ấp 5, xã Đông Thạnh, Huyện Hóc Môn, Tp. HCM
Điện thoại: 0908 399 015
E-mail: [email protected]
Website: www.thietbimoitruongtphcm.com
